فروغ گشتاسبي/ مجري طرح توسعه*اي ميدان نفتي مشترك آزادگان شمالي یکی از معدود مدیرانی است که از آغاز مذاکرات قراردادی تا زمان بهره*برداری از یک پروژه، به طور کامل از الف تا ی پروژه*ای را مدیریت کرده است. كرامت بهبهانی دراین*باره می*گوید: «بالاخره خیلی مهم است که مجری طرح از آغاز مذاکرات قراردادی تا زمان تحویل*گرفتن طرح، آن را اداره کند و خودش مسئول و پاسخ*گوی کارش باشد».به گفته وي، هدف*گذاری تولید در فاز نخست توسعه میدان آزادگان شمالی، ٧٥ هزار بشکه در روز بوده که این میزان تولید از اواسط فروردین*ماه امسال محقق شده است و اکنون توليد تجميعي از این ميدان نفتي مشترک پس از گذشت چهارماه*ونیم بهره*برداري از آن به حدود هشت ميليون بشكه رسيده كه اين ميزان نفت با اي.پي.آي ١٩ به صادرات اختصاص يافته است. در یکصدمین روز از به*تولیدرسیدن آزادگان شمالی، با وي به*عنوان مجري طرح توسعه این میدان نفتی مشترک با عراق، گفت*وگو کردیم كه مشروح آن را در ادامه می*خوانید:


مایلم صفر تا صد اجرای طرح توسعه میدان آزادگان شمالی را از زبان شما روایت کنم. برنامه توسعه این میدان و مذاکرات قراردادی آن از کجا کلید خورد؟
طرح توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی در راستای پیشبرد اهداف شرکت ملی نفت ایران با استراتژی نهادینه*شدن تکنولوژی صنعت بالادستی و استفاده از حداکثر توان داخلی شرکت در اجرای پروژه*های توسعه*ای به منظور استخراج و بهره*برداری از نفت خام و گاز طبیعی است. اين ميدان بخشی از ميدان نفتی آزادگان است كه در حدود ١٢٠ کیلومتری غرب اهواز (غرب رودخانه كارون) در منطقه مرز مشترک بین ایران و عراق در جنوب غرب ایران واقع شده و بیشتر در تالاب هورالهويزه قرار گرفته است.این ميدان نفتی به مساحت حدود ٤٦٠ کیلومترمربع در شمال دشت آزادگان واقع شده است. بخش شمالی میدان در زمان مذاكرات با شركت «INPEX» ژاپن جزء طرح توسعه ميدان نفتي آزادگان قرار نگرفت و به علت شرايط سخت اقليمي و زيست*محيطی به*عنوان ميدان نفتی آزادگان شمالي به*طور جداگانه مطالعه و از نظر فنی و اقتصادی بررسی شد.قرارداد اجرای عملیات فاز نخست توسعه ميدان نفتی آزادگان شمالی از نوع قرارداد خدمات نفتی (Service Contract) بر اساس شرایط بیع متقابل (Buy- Back) بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت چینی «CNPCI» منعقد شده است.برآورد سقف هزینه*های سرمایه*ای (CAPEX) و غیرسرمایه*ای (NON CAPEX) توسعه ميدان نفتی آزادگان شمالی به مبلغ دو میلیارد و ٨٠٥ میلیون دلار آمریکا (شامل دوهزارو ٥٥٠ میلیون دلار هزینه*های سرمایه*ای و ٢٥٥ میلیون دلار هزینه*های غیرسرمایه*ای) تعیین شده است.تاریخ تنفیذ قرارداد (Effective Date) توسعه ميدان نفتی آزادگان شمالی ششم جولاي ٢٠٠٩ مطابق با ١٥ تيرماه ١٣٨٨ است. دوره قرارداد (دوره توسعه، بازپرداخت) توسعه ميدان نفتی آزادگان شمالی فاز نخست ١٢ سال و فازهای اول و دوم ١٧ سال پيش*بيني شده است. همچنین بازپرداخت هزینه*ها و حق الزحمه از محل حداكثر ٦٠ درصد عایدات تولید نفت در دوره چهارساله (قابل*تمدید به شش سال) صورت خواهد گرفت.

پیش از آن شرکت ژاپنی اینپ** با مشارکت نیکو قرار بود این میدان را توسعه دهد؟
بله، در سال ٢٠٠٤ میلادی که شرکت ژاپنی اینپ** برای طرح توسعه میدان آزادگان، برنامه جامع توسعه میدان (MDP) به شرکت ملی نفت ارائه کرد، میدان آزادگان هنوز به جنوبی و شمالی تقسیم نشده بود، اما با توجه به اینکه بیشتر مساحت سطح*الارض آزادگان در بخش شمالی در تالاب هورالعظیم واقع شده است، ژاپنی*ها با دیدگاه محافظه*کارانه، بر این مدار بودند که خودشان را در توسعه بخش بالایی میدان درگیر نکنند، چون کارکردن در هور و آب دشواری*های خاص فنی و چالش*های زیست*محیطی خود را داشت، ضمن اینکه این منطقه مرزی، خط مقدم در هشت سال دفاع مقدس بود و جای*جای آن مین*گذاری شده بود و به پاک*سازی نیاز داشت، از سوی دیگر، تا آن زمان هیچ نوع مطالعات لرزه*نگاری در آنجا انجام نشده بود، ازاین*رو ژاپنی*ها، از جاده شط علی به پایین را برای توسعه انتخاب کردند که آزادگان جنوبی نام گرفت. البته هم*زمان با تشدید محدودیت*های بین*المللی، پس از فرازونشیب*های فراوانی میان شرکت ملی نفت ایران، شرکت نیکو و اینپ**، سرانجام ژاپنی*ها از این پروژه کنار رفتند و در ادامه کار به چینی*ها سپرده شد. هیأت*مدیره شرکت ملی نفت ایران در سال ١٣٨٦ تصمیم گرفت توسعه بخش شمالی میدان آزادگان را در چارچوب قرارداد بیع متقابل (Buy Back) به پیمانکاران واگذار کند، براین*اساس، شرح کار و اسکوپ آن نوشته شد و یک برنامه جامع توسعه اولیه هم در شرکت مهندسی و توسعه نفت (متن) تهیه شد.در آن زمان، تحریم*ها شدت گرفته بود و شرکت*های نفتی بین*المللی برای فعالیت در صنعت نفت ایران محدودیت*هایی داشتند، اما دراین*میان شرکت*های چینی خارج از قواعد تحریم*ها برای سرمایه*گذاری و اجرای طرح*های توسعه صنعت نفت، اشتیاق و توانایی نشان می*دادند. قرارداد طرح توسعه میدان نفتی یادآوران بر مبنای مذاکره و با ترک تشریفات مناقصه با یک شرکت چینی امضا شده بود، پس در همان زمان؛ یعنی در سال ١٣٨٧ برای توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی هم با شرکت چینی «CNPCI» مذاکره آغاز شد و به*سرعت پیش رفت و سرانجام بر اساس قوانین در همان سال این قرارداد هم امضا و در تیرماه ١٣٨٨ اجرائی شد.

هدف از اجرای طرح توسعه میدان نفتی آزادگان شمالی چه بوده است؟ لطفا مشخصات مخ**ی این میدان را شرح دهید.
هدف از اجرای طرح توسعه ميدان نفتی آزادگان شمالی، ایجاد ظرفیت تولید، فرآورش و انتقال ٧٥ هزار بشکه نفت خام و ٣٩ ميليون فوت*مكعب گاز در روز، با حفر ٥٨ حلقه چاه جدید در فاز نخست توسعه، است. برآورد نفت خام درجا (اوليه) در فاز نخست توسعه، ٥,٦٨ میلیارد بشکه نفت خام است که با احتساب ضریب بازیافت، پنج*ونیم درصد، نفت قابل استحصال آن معادل ٢٧٩ میلیون بشکه برآورد می*شود.سه لايه مخ**ی (سا**د) هدف اصلی توليد از ميدان آزادگان شمالی در فاز نخست، لايه*های مخ**ی سا**د گدوان، كژدمی و سروك هستند. سا**دهای گدوان و كژدمي حدود سه درصد از نفت درجای ميدان را در خود جای داده**اند که نفت آنها سبك و با درجه سنگينی (API) بین ٣٠ تا ٣٤ است و سا**د سروك نيز حدود ٩٧ درصد از نفت درجای ميدان را شامل می*شود و سيال اين مخ**، از نوع نفت سنگين با درجه سنگينی (API) بین ١٧ تا ٢٠ است. همه سا**دهای تحت توسعه، غیرهمگن هستند.مقصد نفت آزادگان شمالی، تلمبه*خانه غرب کارون است و این نفت از آنجا برای صادرات به بهرگانسر ارسال می*شود. گازهای همراه نفت این میدان هم با خط لوله ١٢ اینچی، به ان.جی.ال سه*هزارو ٢٠٠ انتقال داده می*شود.
ادامه در عصر نفت